Nấm Cordyceps militaris đã là một phần quan trọng của văn minh nhân loại. Đặc biệt các loài trong giống Cordyceps được đánh giá cao về dược tính. Hầu hết các loài Cordyceps ký sinh trên ấu trùng côn trùng hoặc các loài chân đốt.

Mô tả chung nấm Cordyceps militaris

Loài nấm đông trùng hạ thảo có giá tri ̣kinh tế cao nhất trong giống này là Cordyceps sinensis là loài ký sinh trên sâu bướm. Phân bố ở cao nguyên Tây Tạng của Trung Quốc và đồng cỏ trên cao của Nepal, Bhutan và Ấn Độ. O. sinensis là một loại nấm dược liệu có giá trị cao, được thu hái và giao dịch từ lâu đời.

Nấm Cordyceps Militaris

Nấm Cordyceps Militaris

O. sinensis trong tự nhiên

Do bị khai thác triệt để, số lương̣ của O. sinensis trong tự nhiên giảm mạnh. Sự khan hiếm và giá bán trên thị ̣trường cao đã dẫn đến việc xuất hiện nhiều nấm giả.

Dùng những loài nấm có hình thái quả thể giống với loài O. sinensis. Hoặc ép khuôn tạo hình dáng tương tự O. sinensis từ các loại bột và dược liệu.

Một loài trùng thảo phổ biến khác là loài Cordyceps militaris, có phân bố trên toàn thế giới ở đô ̣cao từ 0 – 2.000 m trên mực nước biển. Loài này thường được gọi là nấm cam sâu bướm, có thể dễ dàng nuôi nhân tạo bằng cả hai phương pháp rắn và lỏng.

Trong môi trường có nhiều nguồn carbon và nitơ. C. militaris được xem như một nguồn thay thế cho O. sinensis. Do nó chứa các hợp chất hóa học và dược tính tương tự như nấm O. sinensis như hoạt tính chống oxy hóa, ức chế tế bào ung thư …

Nấm Cordyceps militaris trong tự nhiên

Khác với loài O. sinensis không nuôi trồng được hoàn chỉnh để tạo quả thể trong môi trường nhân tạo. Nấm C. militaris có vòng đời hoàn chỉnh khi nuôi cấy trong môi trường nhân tạo . Do đó loài này được sử dụng làm mô hình để nghiên cứu các loại nấm thuộc giống Cordyceps khác.

Không phân bố ở các điều kiện điạ lý nghiêm ngăṭ như O. sinensis. Loài nấm C. militaris có phân bố rộng trên toàn thế giới. Tuy nhiên, mật độ trong tự nhiên của nấm lại không đáng kể, và sản lương̣ quả thể nấm này trong tự nhiên rất thấp.

Do đó trong những năm gần đây đã có nhiều nghiên cứu trên việc nuôi cấy quy mô lớn quả thể và tơ nấm này cho ứng dụng trong dược liệu.

Nấm Cordyceps militaris ở quy mô phòng thí nghiệm

Từ cuối thế kỷ 19, các nhà khoa học đã công bố các nghiên cứu tạo quả thể nấm trên côn trùng. Sau đó là các nghiên cứu nuôi trồng thành công nấm trên các hợp chất hữu cơ trong quy mô phòng thí nghiệm.

Nấm Cordyceps militaris trong phòng thí nghiệm

Nấm Cordyceps militaris trong phòng thí nghiệm

Để đáp ứng nhu cầu về các dươc̣ chất từ nấm Cordyceps militaris. Cùng với việc nuôi cấy thu quả thể. Việc sản xuất hệ sơị C.militaris trong môi trường lỏng cũng là một hướng đi hứa hẹn. Để sản xuất ra các hợp chất có hoạt tính sinh học cao từ nấm này

Các nghiên cứu sâu về các hợp chất sinh hóa và dược chất của nấm tiếp theo đó cũng đã được công bố trong những năm gần đây.

Nấm Cordyceps militaris khi nuôi trên các môi trường khác nhau sẽ có các hình thái khác nhau. Trên môi trường rắn bổ sung đaṃ hữu cơ từ bột nhộng, nấm tạo quả thể dạng sợi, chiều dài 5-6 cm sau 9 tuần. Trên môi trường lỏng tĩnh sử dung̣ môi trường SDAY và thạch agar không thấy hiêṇ tương̣ sinh quả thể.

Ảnh hưởng của điều kiện môi trường đến quá trình nuôi trồng nấm Cordyceps militaris

Nấm Cordyceps militaris được trồng trong môi trường lỏng để thu hoạch sợi nấm đồng thời trên môi trường rắn để thu quả thể.

Để sản xuất quy mô lớn về số lượng quả thể nấm C. militaris. Hiện nay người ta chỉ sử dụng môi trường rắn chứa các cơ chất nhân tạo hoặc môi trường rắn chứa côn trùng.

Tuy nhiên, việc nuôi nấm lấy quả thể trên côn trùng rất tốn kém. Hiện nay nấm chủ yếu được nuôi trên môi trường có thành phần chính là gạo.

Các môi trường dùng cho nuôi cấy bao gồm môi trường nhân giống, môi trường tiền nuôi cấy hê ̣sơị và môi trường sản xuất. Thành phần các môi trường này khác nhau phù hợp với sự phát triển của nấm ở các giai đoaṇ.

Các giai đoạn chính của nấm Cordyceps militaris

Có 4 giai đoaṇ chính trong sự phát triển của nấm bao gồm:

  • Giai đoaṇ tạo hệ sợi
  • Giai đoạn tạo sắc tố
  • Giai đoạn nảy chồi
  • Giai đoạn tạo quả thể

Các quá trình này đòi hỏi việc kiểm soát chăṭ chẽ về nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng.

Nấm đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris

Nấm đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris

Việc nuôi cấy các loại nấm trên môi trường rắn đã được nghiên cứu trong nhiều năm qua. So sánh với các loại môi trường khác, môi trường rắn hiêụ quả hơn về các mặt như diện tích nuôi trồng nhỏ.

Giảm lương̣ nước tiêu thu ̣so với nuôi cấy lỏng, đồng thời giảm chi phí xử lý nước thải và tiêu thụ năng lượng trong quy trình nuôi nấm.

Quả thể đã được trồng thành công trên môi trường gaọ lứt hoăc̣ ấu trùng côn trùng. Việc sử dụng hạt kê có thể tạo ra nấm có hàm lượng adenosine cao. Hạt đậu nành được dùng làm môi trường rắn hàm lương̣ cordycepin tăng so với giá thể gạo.

Ảnh hưởng của dinh dưỡng trong môi trường nuôi nấm Cordyceps militaris

Nguồn dinh dưỡng từ côn trùng

Môi trường nuôi cấy nấm có thể dùng các loại nhông̣ và sâu khác nhau. Nhưng hầu hết sử dung̣ nhông̣ tằm Bombyx mori. Các nghiên cứu cũng cho thấy có khả năng sử dụng các loaị côn trùng khác để nuôi nấm như ấu trùng bướm đêm Antherea pernyi…

Nguồn dinh dưỡng từ các hợp chất hữu cơ tự nhiên

Việc sử dụng côn trùng trong nuôi cấy nấm ở quy mô lớn cho thấy nhiều haṇ chế về mặt nguyên liệu sẵn có. Sự tạp nhiễm trong quá trình nuôi cao hơn.

Các hợp chất hữu cơ đã được sử dụng để thay thế côn trùng. Việc bổ sung gaọ lứt, lúa macḥ và đậu nành vào môi trường nuôi cấy thích hơp̣ để thay thế côn trùng.

Các hormone thực vật như 2, 4 -D, citric acid triamine, colchi-cines cũng cho thấy có ảnh hưởng đến năng suất quả thể. Việc bổ sung các muối khoáng như K+, Mg2+, Ca2+ ở nồng độ khoảng 0.1 g/L cũng có thể tăng năng suất quả thể và hàm lượng các hoạt chất sinh học trong nấm.

Kết luận trên môi trường gaọ cần 35–45 ngày cho thời gian thu hoạch quả thể. Tuy nhiên khi sử dung̣ các môi trường khác thı̀ thời gian taọ quả thể sẽ dài hơn như khi dùng haṭ kê, ngô làm môi trường trồng nấm.

Ảnh hưởng của điều kiện môi trường nuôi cấy nấm Cordyceps militaris

Ảnh hưởng của nhiệt độ

Nhiệt độ môi trường có ảnh hưởng lớn đến viêc̣ tạo quả thể trong nuôi trồng nấm. Các nghiên cứu cho thấy khoảng nhiệt độ 18–22 °C là tối ưu cho sự sinh trưởng sinh khối nấm và năng suất quả thể. Tuy nhiên, quá trình này sẽ giảm mạnh khi tăng nhiệt độ trên 25°C.

Do đó, cần lưu ý về yếu tố nhiệt độ môi trường khi trồng nấm và phải đảm bảo điều kiện này. Khi tiến hành nuôi trồng nấm ở khu vực có nhiệt độ môi trường không thích hợp, như sử dụng máy điều hòa.

Ảnh hưởng của yếu tố ánh sáng

Cường độ ánh sáng cũng ảnh hưởng lớn đến quá trình nuôi cấy taọ quả thể nấm. Trong điều kiện che tối, việc tạo quả thể bi ̣ức chế.

Cường đô ̣ánh sáng tối ưu cho sinh trưởng của nấm có thể dao động tùy chủng nấm. Tuy nhiên từ 500-1000 lux được xem là điều kiêṇ thích hơp̣ nhất.

Cần thiết kế các chế độ chiếu sáng phù hợp trong phòng nuôi khi nuôi trong điều kiện nhân tạo đối với nấm C. militaris.

Ảnh hưởng của độ thoáng khı́ và ẩm độ

Độ thoáng khı́ tốt kích thích sự sinh trưởng của tơ nấm và tổng sinh khối nấm. Việc sử dung̣ màng bao HFM cho kết quả tốt nhất về hiệu suất quả thể nấm C. militaris.

Khoảng ẩm độ thích hợp cho nấm dao đông̣ từ70– 90 %. Tương đương với độ ẩm không khí trong tự nhiên sẽ phù hơp̣ cho viêc̣ taọ quả thể. Khi độ ẩm thấp sẽ làm hạn chế sự phát triển của tơ nấm cũng như quả thể. Do đó, trong phòng nấm cần bổ sung ẩm bằng máy phun ẩm với nguồn nước sạch khuẩn.

Ngoài độ thoáng khí và ẩm độ, dịch nuôi cấy C. militaris cần đươc̣ chú ý duy trı̀ pH trong khoảng 6.0 – 6.5, nhiệt độ 20–25°C và bổ sung các nguồn dinh dưỡng như carbohydrate, nitrogen và muối khoáng.

Địa chỉ: 180 Đường Hà Đặc, P. Trung Mỹ Tây, Q. 12, TP.HCM
Hotline: 0975.648.195
Email: info@namgano.com
Website: https://namgano.com/